Sara’s Voice (Η φωνή της Σάρα)- Από την Κορώνη στην Pollica: Μεσογειακή Διατροφή, Μια Αρχαία Θεραπεία για τον Επιβαρυμένο Σύγχρονο Τρόπο Ζωής
Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου 2026
Επιστρέφοντας από την Κορώνη, μια προσωπική αναστοχαστική ματιά στην Πόλικα, τη Μεσογειακή Διατροφή και ένα αρχαίο είδος φροντίδας που μιλά δυναμικά στο μέλλον.
Sara Roversi, President, Future Food Institute
Founder, Paideia Campus
EU Climate Pact Ambassador
Υπεύθυνη της Μόνιμης Γραμματείας της Μεσογειακής Διατροφής υπό την UNESCO
4 Οκτωβρίου 2026
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
«Επιστρέφω από την Κορώνη με μια πολύ καθαρή αίσθηση: όταν η Μεσογειακή Διατροφή παύει να είναι ρητορική και γίνεται ξανά τρόπος ζωής, αποκαλύπτεται ως μία από τις πιο ισχυρές πολιτικές «δομές» που διαθέτουμε για να πορευτούμε στην εποχή μας.
Στην Κορώνη, κατά τη διάρκεια της ετήσιας συνάντησης των Εμβληματικών Κοινοτήτων της UNESCO που διοργάνωσε το Μανιατάκειον Ίδρυμα, διαπίστωσα για άλλη μια φορά πόσο εύθραυστη αλλά και πόσο τεράστια είναι αυτή η κληρονομιά. Εύθραυστη, διότι μπορεί να επιβιώσει μόνο αν συνεχίσουν να υφίστανται οι συνθήκες που την καθιστούν δυνατή: οι μικροπαραγωγοί, οι ψαράδες, οι σπόροι, οι τοπικές αγορές, τα σχολικά κυλικεία, οι οικογένειες, τα τοπία, η θάλασσα, οι κοινότητες. Τεράστια, διότι μέσα σε αυτές τις συνθήκες εμπεριέχεται ένα όραμα για τον κόσμο που συνδέει την υγεία, τον πολιτισμό, τη γεωργία, την εκπαίδευση, τη βιοποικιλότητα, την κοινωνική ζωή και την ειρήνη.
Στο πέρασμα αυτών των ετών, η Pollica και το Κέντρο Μελέτης της Μεσογειακής Διατροφής «Angelo Vassallo» μού δίδαξαν ακριβώς αυτό: η άυλη πολιτιστική κληρονομιά δεν προστατεύεται εγκλωβίζοντάς την σε μια προθήκη. Προστατεύεται υπηρετώντας την. Αφήνοντάς την να αναπνεύσει. Δοκιμάζοντάς την απέναντι στο παρόν. Μεταφράζοντάς την σε εκπαίδευση, δημόσια πολιτική, κατάρτιση, διπλωματία και πραγματικές εμπειρίες ικανές να αλλάξουν τον τρόπο που ζούμε.
Ποτέ δεν αντιμετώπισα το έργο μας στην Pollica ως ένα απλό «πρότζεκτ». Το βίωσα ως προσφορά και υπηρεσία.
Όταν, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, εγκαινιάσαμε το Paideia Campus, αναλάβαμε τη φροντίδα του Castello dei Principi Capano και αρχίσαμε να στηρίζουμε τη Γραμματεία του Κέντρου Μελέτης της Μεσογειακής Διατροφής, δεν οραματιζόμασταν απλώς έναν νέο χώρο. Αναλαμβάναμε μια ευθύνη. Εκείνο το κάστρο δεν μπορούσε να γίνει απλώς άλλος ένας χώρος εκδηλώσεων. Έπρεπε να μετατραπεί σε μια υποδομή για την κοινότητα: μια εστία μάθησης, ένα «γυμνάσιο» ανθρωπιάς, έναν τόπο όπου η κληρονομιά της Μεσογειακής Διατροφής θα συναντούσε τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής μας.
Από εκεί γεννήθηκε κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή συνεργασία. Ήταν μια κοινή αποστολή με τον Δήμο της Pollica και το Κέντρο Μελετών. Θέσαμε το διεθνές οικοσύστημα του Future Food Institute στην υπηρεσία αυτής της διαδρομής: πανεπιστήμια, ερευνητές, καινοτόμους, σεφ, σχολεία, φορείς, κοινότητες και πολυμερή δίκτυα. Προσπαθήσαμε να συμβάλουμε, έστω και λίγο, στην ανάδειξη μιας τεράστιας κληρονομιάς, έχοντας επίγνωση ότι αυτή η κληρονομιά δεν μας ανήκει. Ανήκει στην κοινότητα που τη βιώνει, στις περιοχές που τη γεννούν και στις γενιές που θα την κληρονομήσουν.
Για τον λόγο αυτό, το πιο σημαντικό έργο υπήρξε συχνά το λιγότερο ορατό: η ακρόαση, η δικτύωση, η μετάφραση, η συνοδεία. Η υποστήριξη της Γραμματείας του Κέντρου Μελετών, η συμπόρευση με τον Δήμο σε διεθνείς διαδικασίες, η βοήθεια προς το δίκτυο των «Εμβληματικών Κοινοτήτων» ώστε να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους όχι ως άθροισμα περιοχών, αλλά ως έναν ζωντανό οργανισμό ικανό να διαμορφώσει όραμα και κατευθύνσεις.
Ωστόσο, ο ρόλος της Pollica δεν ξεκίνησε με εμάς. Αυτό πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα, διότι θα ήταν άδικο να αφηγηθούμε αυτή την ιστορία σαν να ήρθε κάποιος απέξω για να επινοήσει μια «αποστολή». Η Pollica έφερε ήδη αυτόν τον ρόλο. Μέσα από την ιστορία, την κοινότητα, το τοπίο, τις ηγετικές ικανότητες, τη μνήμη και την καθημερινή πρακτική της, αποτελούσε ήδη έναν από τους τόπους όπου η Μεσογειακή Διατροφή μπορούσε να μιλήσει στον κόσμο με τη μεγαλύτερη δυνατή αυθεντικότητα. Εμείς ήρθαμε αργότερα, προσφέροντας εργαλεία, δίκτυα και τη δυνατότητα να ενισχύσουμε κάτι που ήταν ήδη στο DNA αυτής της κοινότητας.
Τα λόγια του Δημάρχου Stefano Pisani και οι αναμνήσεις που μοιράστηκε σχετικά με την πρώτη φορά που οι Εμβληματικές Κοινότητες συγκεντρώθηκαν στην Κορώνη το 2012, μου το θύμισαν. Εκείνη η στιγμή ήταν κάθε άλλο παρά συνηθισμένη. Τότε επιβεβαιώθηκε και επικυρώθηκε η ίδρυση του Κέντρου Μελέτης της Μεσογειακής Διατροφής «Angelo Vassallo» ως φορέα έρευνας και παροχής υπηρεσιών για το δίκτυο των Εμβληματικών Κοινοτήτων. Δεν επρόκειτο για μια διοικητική λεπτομέρεια. Αναγνωριζόταν μια φυσική λειτουργία: η Pollica καλούταν όχι μόνο να εκπροσωπήσει την Ιταλία, αλλά και να θέσει στην υπηρεσία του δικτύου έναν τόπο, μια μέθοδο και την ικανότητα να φροντίζει.
Γι’ αυτόν τον λόγο, δέκα χρόνια αργότερα, όταν οι «Εμβληματικές Κοινότητες» ζήτησαν από την Pollica να αναλάβει τον συντονισμό του δικτύου και, στη συνέχεια, να συγκροτήσει μια πραγματική Γραμματεία στην υπηρεσία όλων, το βήμα αυτό δεν έγινε τυχαία. Μπορεί να φάνταζε ως μια διαδικαστική ενέργεια, αλλά στην πραγματικότητα αποτελούσε τη συνέχιση μιας πορείας που ήταν ήδη χαραγμένη στην ιστορία της Pollica. Με την πάροδο του χρόνου, το Κέντρο Μελετών εξελίχθηκε σε έναν κοινό τόπο συντονισμού και εμείς νιώσαμε όλο το βάρος της ευθύνης που συνεπαγόταν αυτή η μετάβαση: όχι ως οικειοποίηση ενός ρόλου, αλλά ως προσφορά σε μια αποστολή που η κοινότητα είχε ήδη αποδείξει ότι υπηρετεί.
Αναλάβαμε από κοινού το έργο της δημιουργίας ενός οδηγού για τα συστήματα διαφύλαξης και διάδοσης αυτής της κληρονομιάς. Όχι μιας γραφειοκρατίας της μνήμης, αλλά μιας υποδομής για το μέλλον. Διότι η Μεσογειακή Διατροφή έχει ήδη αποδείξει, μέσω της αναγνώρισής της από την UNESCO, ότι αποτελεί Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας. Σήμερα, όμως, αποδεικνύει κάτι ακόμη σπουδαιότερο: ότι μπορεί να εκπροσωπήσει ένα οικουμενικό σύστημα αξιών, μια απτή απάντηση στην κρίση της εποχής μας.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ενώ ο κόσμος είχε «παγώσει», εμείς ξεκινήσαμε να τη μεταφέρουμε σε όλο τον κόσμο. Μέσω της πρωτοβουλίας «Mediterranean Diet in the World» (Η Μεσογειακή Διατροφή στον Κόσμο), δημιουργήσαμε ένα εικονικό ταξίδι σε συνεργασία με πρεσβείες, προξενεία, Ιταλικά Μορφωτικά Ινστιτούτα και διεθνή δίκτυα. Από το Τόκιο έως τη Νέα Υόρκη και από τη Μαδρίτη έως το Ντουμπάι, συναντήσαμε ανθρώπους που εργάζονται σε διάφορες χώρες πάνω στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά που συνδέεται με τη γαστρονομία, τη γεωργία, την υγεία και τον πολιτισμό. Παρουσιάσαμε τη Μεσογειακή Διατροφή όχι ως ιταλικό λαογραφικό στοιχείο, αλλά ως παράδειγμα ισορροπίας ανάμεσα σε ό,τι ωφελεί τον άνθρωπο και σε ό,τι είναι σωστό για τον πλανήτη.
Εκείνη ήταν μια από τις στιγμές που κατάλαβα ότι η Pollica, διατηρώντας αναλλοίωτο τον χαρακτήρα της, μπορούσε να απευθυνθεί στον κόσμο. Διότι δεν μιλούσε για μια συνταγή. Μιλούσε για αξίες και σχέσεις. Μιλούσε για έναν τρόπο να κατοικούμε τους τόπους. Μιλούσε για μια νοημοσύνη αρχέγονη και ταυτόχρονα βαθιά σύγχρονη: την κατανόηση ότι η τροφή δεν είναι ποτέ απλώς τροφή, αλλά τοπίο, εργασία, υγεία, γλώσσα, φροντίδα, ταυτότητα και δικαιοσύνη.
Έκτοτε, συνεχίζουμε να μεταφέρουμε αυτή «ένστικτο» στους χώρους όπου οραματιζόμαστε το μέλλον: στα Ηνωμένα Έθνη, σε προγράμματα γαστρονομικής διπλωματίας, σε διεθνή εντατικά προγράμματα κατάρτισης και σε εκπαιδευτικά ταξίδια με τη συμμετοχή σεφ, ερευνητών, νέων καινοτόμων, διοικητικών στελεχών, σχολείων και κοινοτήτων. Προσπαθήσαμε να δείξουμε ότι η Μεσογειακή Διατροφή μπορεί να αποτελέσει εργαλείο εκπαίδευσης, ανακάλυψης, έρευνας και, πάνω απ’ όλα, φροντίδας.
Δεν πρόκειται για φροντίδα που εμπεριέχει τις έννοιες της αδυναμίας ή του συναισθηματισμού. Πρόκειται για φροντίδα ως πολιτική ευθύνη.
Διότι, αν η Μεσογειακή Διατροφή αποτελεί ζωντανή κληρονομιά, τότε δεν μπορούμε να την περιορίσουμε σε ένα λογότυπο, ένα προκαθορισμένο διαιτολόγιο, μια εμπορική εκστρατεία ή ένα εξαγώγιμο προϊόν. Αυτό είναι το μεγαλύτερο σφάλμα που μπορούμε να διαπράξουμε: να συγχέουμε την αξία της με την εμπορευσιμότητά της. Η Μεσογειακή Διατροφή δεν είναι ένα εμπορικό σήμα (brand). Είναι ένα κοινωνικό σύμφωνο. Είναι ένα πολιτισμικό σύστημα που συνδέει το δικαίωμα στην υγεία, την πρόσβαση στην καλή τροφή, την αξιοπρέπεια της αγροτικής εργασίας, τη βιοποικιλότητα, την εκπαίδευση των παιδιών, την ποιότητα των αγορών, τη ζωντάνια των χωριών και την ανθεκτικότητα των κοινοτήτων.
Στην Κορώνη, όλα αυτά αναδείχθηκαν με δυναμικό τρόπο. Οι επτά Εμβληματικές Κοινότητες - Αγρός, Μπρατς και Χβαρ, Σεφσαουέν, Κορώνη, Πόλικα-Τσιλέντο, Σόρια και Ταβίρα - δεν αποτελούν διακοσμητικά στοιχεία μιας ιστορίας που έχει ήδη γραφτεί. Είναι ζωντανά εργαστήρια. Καθεμία από αυτές διαφυλάσσει ένα μέρος της κληρονομιάς, αλλά όλες μαζί μπορούν να υποδείξουν μια πολιτική κατεύθυνση.
Με την πάροδο των ετών, άλλες χώρες έχουν εστιάσει ιδιαίτερα στην ιατρική έρευνα που σχετίζεται με τη Μεσογειακή Διατροφή, αναδεικνύοντας την αξία της για την υγεία και την πρόληψη. Η Ιταλία, στο πλαίσιο αυτής της ευρύτερης προσπάθειας, έχει διαδραματίσει - και μπορεί να συνεχίσει να διαδραματίζει- έναν διαφορετικό και συμπληρωματικό στρατηγικό ρόλο: αυτόν της ανθρωπολογικής μελέτης, της πολιτισμικής ερμηνείας και της δημιουργίας νομικού πλαισίου για την προστασία των κοινοτήτων που διατηρούν ζωντανή αυτή την κληρονομιά εδώ και αιώνες. Σκέφτομαι το έργο της Elisabetta Moro, η οποία κατάφερε να αποδώσει ξανά το ανθρώπινο και πολιτισμικό βάθος σε αυτή την κληρονομιά. Σκέφτομαι τη σημαντική συμβολή του καθηγητή Pier Luigi Petrillo, ο οποίος εργάστηκε ώστε ο φάκελος της UNESCO να μην παραμείνει μια απλή πράξη αναγνώρισης, αλλά να μετατραπεί σε οδηγό, προηγούμενο και πυξίδα για πολλές άλλες κοινότητες, καθώς και για πολιτικές διαφύλαξης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Σημαντικά παραδείγματα προέρχονται από τις κυβερνήσεις της Ισπανίας και της Πορτογαλίας: πρόκειται για την ικανότητα σύνδεσης των πρακτικών των «Εμβληματικών Κοινοτήτων» με τις εθνικές πολιτικές - από τα σχολικά κυλικεία έως την αγροτική ανάπτυξη, από την ποιότητα των τροφίμων έως την εκπαίδευση σε αγροκτήματα, και από την ιχνηλασιμότητα έως την εγγύτητα στην παραγωγή και την κατανάλωση. Στην Ιταλία, αντίθετα, πολύ συχνά διαχωρίζουμε την αφήγηση από τη νομοθετική ρύθμιση, τον εορτασμό από την πολιτική δράση, τον πολιτισμό από τη διακυβέρνηση. Διαθέτουμε μια εξαιρετική κληρονομιά, την οποία όμως δεν έχουμε ακόμη μετασχηματίσει πλήρως σε δημόσια πολιτική δομή.
Κι όμως, ακριβώς εδώ θα μπορούσαμε να δώσουμε το παράδειγμα.
Τα σχολικά κυλικεία θα έπρεπε να είναι ο πρώτος χώρος όπου η Μεσογειακή Διατροφή μετατρέπεται σε δικαίωμα, σε εκπαιδευτικό εργαλείο και σε μορφή διατροφικής δικαιοσύνης. Οι τοπικές αγορές οφείλουν να γίνουν και πάλι υποδομές της κοινότητας, και όχι απλώς εμπορικοί χώροι. Οι αγροτικές πολιτικές πρέπει να αναγνωρίζουν την αξία των μικρών παραγωγών και των ανθρώπων που διαφυλάσσουν τη γνώση. Οι πόλεις οφείλουν να επανεξετάζουν τα διατροφικά περιβάλλοντα που διαμορφώνουν καθημερινά. Τα σχολεία πρέπει να είναι σε θέση να διδάσκουν τη βιοποικιλότητα όχι ως κεφάλαιο σε ένα σχολικό εγχειρίδιο, αλλά ως καθημερινό βίωμα.
Η Μεσογειακή Διατροφή μπορεί να αποτελέσει δημόσια πολιτική. Στην πραγματικότητα, πρέπει να γίνει δημόσια πολιτική.
Γι’ αυτόν τον λόγο, η πρώτη Διεθνής Ημέρα της Μεσογειακής Διατροφής σηματοδοτεί ένα ιστορικό ορόσημο. Οφείλουμε να τιμήσουμε το όραμα του FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations- Παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας υπό τον Ο.Η.Ε). Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε το έργο της ιταλικής διπλωματίας. Οφείλουμε να χαιρετίσουμε το ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών που αναγνώρισε την οικουμενική αξία αυτής της κληρονομιάς για τον κόσμο. Πάνω απ’ όλα, όμως, οφείλουμε να αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία για να κάνουμε ένα ποιοτικό άλμα: όχι μόνο για να περιγράψουμε ό,τι υπήρξε η Μεσογειακή Διατροφή, αλλά για να αποφασίσουμε τι μπορεί να γίνει στο μέλλον.
Η αναγνώριση της κοινότητας της Pollica ως «Ήρωα των Τροφίμων» (Food Hero) από τον FAO έχει για μένα βαθύτατη σημασία. Διότι δεν επιβραβεύει τη δράση ενός μεμονωμένου ατόμου - ενός σπουδαίου σεφ, ενός προσώπου-πρεσβευτή ή μιας αφήγησης που κατασκευάστηκε σε κάποιο γραφείο. Αναγνωρίζει μια κοινότητα η οποία, μέσα από την αυθεντικότητά της και τη φυσική της προσήλωση σε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής, αποδεικνύει καθημερινά ότι η Μεσογειακή Διατροφή υφίσταται μόνο εφόσον υπάρχουν οι άνθρωποι που την εφαρμόζουν: ψαράδες, αγρότες, μάγειρες, οικογένειες, παιδιά, ηλικιωμένοι, τεχνίτες, ερευνητές, διοικητικά στελέχη, θεματοφύλακες.
Αυτή είναι η δύναμη της Pollica: το ότι δεν είναι τέλεια, αλλά αληθινή.
Η Pollica δεν χρειάστηκε ποτέ να χρησιμοποιήσει τη Μεσογειακή Διατροφή ως προσωπείο. Τη βίωσε. Την κληρονόμησε και την επαναπροσδιόρισε. Τη μετέφερε στη θάλασσα, στους κήπους, στα σχολεία, στις αγορές, στα φεστιβάλ, στα μουσεία, στα εκπαιδευτικά προγράμματα και στους διεθνείς διαλόγους. Την κατέστησε ζωντανό στοιχείο της διοίκησης, της εκπαίδευσης, της διπλωματίας, της έρευνας και της αναζωογόνησης της περιοχής.
Στη διάρκεια αυτών των ετών, είχαμε την τιμή να υπηρετήσουμε αυτό το δίκτυο. Να το συνοδεύσουμε, να διδαχθούμε από αυτό, να θέσουμε στη διάθεσή του εργαλεία, σχέσεις, δεξιότητες και ενέργεια. Κάποτε με κόπο, κάποτε με λάθη, συχνά αντιμετωπίζοντας την τεράστια πολυπλοκότητα της διατήρησης της συνοχής του. Πάντα όμως με την πεποίθηση ότι η Pollica δεν ήταν ένας τόπος για να περιγραφεί εξ αποστάσεως, αλλά ένας τόπος που έπρεπε να διατηρηθεί ζωντανός - και ένας τόπος από τον οποίο οφείλουμε να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε.
Η Κορώνη μού επανέφερε αυτή τη συνειδητοποίηση με ακόμη μεγαλύτερη ένταση. Εκεί είδα πόσο επιτακτική είναι η μετάβαση από τη διαφύλαξη που νοείται ως προστασία, στη διαφύλαξη που νοείται ως ενδυνάμωση. Το να διασώζεις τη Μεσογειακή Διατροφή σημαίνει να διασώζεις τις συνθήκες που επιτρέπουν στις κοινότητες να τη βιώνουν. Σημαίνει να υπερασπίζεσαι το έδαφος, τη θάλασσα, την εργασία, τις αγορές, τα συσσίτια, τα τοπία και τις σχέσεις μεταξύ των γενεών. Σημαίνει να αναγνωρίζεις ότι η κληρονομιά δεν είναι αυτό που λέμε ότι διαθέτουμε, αλλά αυτό που είμαστε ακόμη σε θέση να εφαρμόζουμε στην πράξη.
Χθες το βράδυ, λίγο πριν κοιμηθώ, έπεσα πάνω σε μια συνέντευξη του Stefano Pisani από πριν από δεκαεπτά χρόνια. Ήταν τότε αντιδήμαρχος και μιλούσε εκ μέρους του Angelo Vassallo σε ένα συνέδριο για τη Μεσογειακή Διατροφή. Με την ίδια διαύγεια και αποφασιστικότητα που αναγνωρίζω σε εκείνον και σήμερα, διατύπωσε μια φράση που μου έμεινε χαραγμένη: «Η Μεσογειακή Διατροφή είναι το αντίδοτό μας στη σύγχρονη ζωή».
Εκείνα τα λόγια ίσχυαν ήδη τότε. Σήμερα, ισχύουν ακόμη περισσότερο.
Διότι η σύγχρονη ζωή έχει γεννήσει αφθονία χωρίς ευεξία, διασύνδεση χωρίς κοινότητα, ταχύτητα χωρίς κατεύθυνση, τροφή χωρίς τοπίο, υγεία χωρίς σχέσεις. Η Μεσογειακή Διατροφή, αν τη λάβουμε σοβαρά υπόψη, μας υπενθυμίζει ότι δεν υπάρχει ανθρώπινη υγεία χωρίς την υγεία του οικοσυστήματος, ούτε καινοτομία χωρίς μνήμη, ούτε ανάπτυξη χωρίς δικαιοσύνη, ούτε μέλλον χωρίς κοινότητα.
Επιστρέφω από την Κορώνη με ευγνωμοσύνη και με ακόμη μεγαλύτερο αίσθημα ευθύνης. Και ήδη στρέφω το βλέμμα στη Νέα Υόρκη ως το επόμενο φυσικό βήμα σε αυτό το ταξίδι: έναν τόπο όπου μπορούμε να παρουσιάσουμε τη Μεσογειακή Διατροφή όχι ως νοσταλγία, ούτε ως έκθεμα, αλλά ως μια πολιτική, πολιτισμική και κοινωνική πρόταση για τον κόσμο. Μια αρχαία και αναγκαία κοινωνική τεχνολογία, μια πυξίδα για να επανασχεδιάσουμε τον τρόπο που κατοικούμε τους τόπους, ανατρέφουμε τα παιδιά, τρέφουμε τις πόλεις, οικοδομούμε την ειρήνη και ασκούμε πολιτική.
Το έργο μας τώρα δεν είναι απλώς να τη γιορτάσουμε καλύτερα. Είναι να την κάνουμε πράξη.
Κάθε μέρα. Στα σχολεία, στις αγορές, στα χωράφια, στις κουζίνες, στα λιμάνια, στους θεσμούς, στις κοινότητες. Με την ίδια διαύγεια εκείνου που, πριν από δεκαεπτά χρόνια, είχε ήδη κατανοήσει ότι δεν αποτελούσε μόνο μια κληρονομιά προς έπρεπε να διαφυλαχθεί, αλλά και μια θεραπεία που μπορούσε να προσφερθεί στον κόσμο».
Το πρωτότυπο κείμενο είναι διαθέσιμο στα αγγλικά στον παρακάτω σύνδεσμο: