Ὁ Ρόλος Τῶν Κοινωφελῶν Ιδρυμάτων Στή Σύγχρονη Ελληνική Πραγματικότητα – Προβλήματα Καί Προοπτικές

Παρασκευή, 7 Φεβρουαρίου 2014

ὑπό Σεβ. Μητροπολίτου Μεσσηνίας κ. Χρυσοστόμου Σαββάτου Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

 

Ἀξιότιμε Κύριε Σιούφα, τ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς τῶνἙλλήνων,

Ἀξιότιμε κ. Νεράντζη, Βουλευτά Πειραιῶς,

Κύριοι Ἀκαδημαϊκοί,

Κύριοι Ἀνώτατοι Δικαστικοί,

Ἀξιότιμε Δήμαρχε Καλαμάτας κ. Παναγιώτη Νίκα,

Ἀξιότιμε Δήμαρχε Πύλου-Νέστορος κ. Δημ. Καφαντάρη,

Ἀξιότιμε Κύριε Πρόεδρε τοῦ Μανιατακείου Ἱδρύματος,

Ἐρίτιμος Κυρία Αντιπρόεδρε τοῦ Μανιατακείου Ἱδρύματος,

Ἐκλεκτό ἀκροατήριο,

Κατ’ ἀρχήν θά ἤθελα νά ἐκφράσω τίς εὐχαριστίες μου πρός τόν Πρόεδρο τοῦ Μανιατακείου Ἱδρύματος γιά τήν τιμητική πρόσκληση, τήν ὁποίαν μοῦ ἀπηύθυνε, νά ὁμιλήσω στήν ἀποψινή συνάντηση, σέ ἕνα ἀκροατήριο τόσο ὑψηλό καί ἀξιόπιστο καί μέ ἕνα θέμα ἐπίκαιρο καί σημαντικό, καί συγκεκριμένα γιά τό μέλλον τῆς δράσης τῶν κοινωνικῶν δομῶν καί ὀργανώσεων στήν σύγχρονη πραγματικότητα.

Τό θέμα διαγράφεται ὡς ἑξῆς :

1. Μέ τόν ὅρο «κοινωφελές ἵδρυμα» περιγράφουμε τήν δραστηριότητα ἑνός φορέα, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζεται μέ τόν κοινά πλέον ἀποδεκτό, ἀνεγνωρισμένο καί ἐξελληνισμένο νεολογισμό Non-Governmental Organisations (NGOS) ὡς Μ.Κ.Ο., καί οἱ ὁποῖοι ὁρίζονται ἀπό τήν Παγκόσμια Τράπεζα ὡς «ἰδιωτικοί ὀργανισμοί πού ἀσκοῦν δραστηριότητα γιά νά ἀπαλύνουν τόν πόνο, νά προωθήσουν τά συμφέροντα τῶν πτωχῶν, τήν προστασία τοῦ περιβάλλοντος, τήν παροχή βασικῶν κοινωνικῶν ὑπηρεσιῶν ἤ νά ἀναλάβουν τήν ἀνάπτυξη τῆς κοινότητας».

Ὁ ὅρος ἀναφέρεται γιά τήν περιγραφή μή κερδοσκοπικῶν ὀργανώσεων μέ διεθνή συνήθως παρουσία (αὐτό δέν εἶναι πλέον ἀπόλυτο), χωρίς νά ἀποτελοῦν βεβαίως διεθνεῖς ὀργανισμούς, ἀλλά στηρίζονται στήν ἰδιωτική πρωτοβουλία καί εἶναι ἀνεξάρτητες από τά Κράτη. Στήν Ἑλλάδα ὕστερα ἀπό τήν δεκαετία τοῦ ̉ 90 κάθε κοινωφελή ὀργάνωση πού δέν ἀνῆκε στό Κράτος καί ἀποτελοῦσε δράση ἰδιωτική ἐπεδίωκε τήν ἀναγνώρισή της ὡς Μ.Κ.Ο. μέ σκοπό τήν οἰκονομική στήριξη ἀπό μέρους διαφόρων φορέων καί κυρίως εὐρωπαϊκῶν προγραμμάτων, ἐνῶ οἱ περισσότερες ἀπό αὐτές στίς προτεραιότητές τους εἶχαν ὄχι τόσο τήν ἐκπλήρωση καί ὑλοποίηση τῶν ἐπιδιωκομένων σκοπῶν καί ἐπιδιώξεων ἀλλά κυρίως τήν βιωσιμότητά τους σέ βάθος χρόνου καί πρός ὤφελος τῶν "ὑμετέρων".

Ἡ αὔξηση αὐτή τῶν Μ.Κ.Ο. στόν ἑλληνικό χῶρο, μέ γεωγραφική πρόοδο ὁδήγησε ἀφενός σέ μία πληθωριστικοῦ τύπου ὑδροκεφαλική ἀνάπτυξή τους, ἡ ὁποία λειτούργησε εἰς βάρος τῆς ποιότητας τῶν προβαλλομένων παροχῶν, καί σέ κατασπατάληση χρήματος ἀνεξέλεγκτα, ἐκμεταλλευόμενες τή στοιχειώδη ἀνάπτυξη ἐλεγκτικῆς διαδικασίας ὡς πρός τήν ἐκπλήρωση καί ὑλοποίηση τῶν προγραμμάτων καί τέλος τήν μετατροπή τους ἀπό ὀργανισμούς μέ κοινωνικές δράσεις, περιβαντολλογικές καί πολιτιστικές, σέ φορεῖς διαφθορᾶς καί διακίνησης "ἀγαθῶν", διαφορετικῶν ἀπό αὐτά πού ἀναφέρονται στά καταστατικά τους κείμενα.

Ὅλη αὐτή τήν "κακοδιαχείριση" καί τίς ἐπιπτώσεις ἐπωμίστηκε, ὡς μή ὤφειλε, τό ἴδιο τό Κράτος, τό ὁποῖο ἐκλήθη ἀφενός νά ἐπιλύσει τίς οἰκονομικές συνέπειες αὐτῆς τῆς δραστηριότητας καί ἀφετέρου νά ἀναζητήσει τρόπους προκειμένου οἱ προσφερόμενες ὑπηρεσίες ἀπό τίς διάφορες Μ.Κ.Ο. νά ἀπηχοῦν τήν πραγματικότητα ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν πολιτῶν καί τῆς κοινωνίας.

Ἀναγκάστηκε λοιπόν ἡ ἴδια ἡ Ἑλληνική Πολιτεία νά ἀναθεωρήσει πολλά ἀπό τά ἰσχύοντα, σχετικά μέ τήν χρηματοδότηση καί δραστηριότητα τῶν Μ.Κ.Ο., προκειμένου ὁ ρόλος τους στήν σύγχρονη ἑλληνική πραγματικότητα νά εἶναι ἡ προσδοκόμενη μέ τίς καλύτερες καί πιό ἀξιόπιστες ἀποδόσεις.

Ἐξαιτίας λοιπόν ὅλων αὐτῶν τῶν δυσλειτουργιῶν περάσαμε σέ μία νέα μορφή Μ.Κ.Ο., αὐτῶν τῶν λεγομένων τῆς τρίτης γενιᾶς, τοῦ 21ου αἰῶνα, οἱ ὁποῖες πλέον δέν περιορίζονται μόνο στήν ἐκπροσώπηση τῶν κοινῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν, ἀλλά προωθοῦν καί τή συμμετοχή τῶν πολιτῶν στά κοινά ἐνῶ ἀγωνίζονται γιά μιά νέα διαμόρφωση τοῦ δημοσίου χώρου μέσα στόν ὁποῖο θά ἀσκεῖται ἡ δημόσια ἐξουσία ἀπό περισσότερους δρῶντες. Ὁ στόχος τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων τοῦ 21ου αἰῶνα φαίνεται νά εἶναι ἡ προώθηση νέων μορφῶν διαβούλευσης καί συμμετοχι­κῆς δημοκρατίας. Ἐπιπρόσθετα οἱ Μή Κυβερνητικές Ὀργανώσεις τοῦ 21ου αἰῶνα ἰσχυροποιοῦνται ἐξαιτίας τῆς αὐτονομίας πού ἀπολαμβάνουν στή χάραξη τῶν πολιτικῶν τους, τῆς ἀνεξαρτησίας στή λειτουργία τους ἀπό τήν κεντρική διοίκηση καί τῆς προώθησης νέων μοντέλων συμμετοχικῆς διακυβέρνησης.

Στήν περίπτωση τῶν χορηγιῶν τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀρ­γα­νώσεων ἀπό μεγάλες ἰδιωτικές ἑταιρεῖες, οἱ χορηγίες γίνονται δεκτές ὅταν γίνει στάθμιση μεταξύ κοινωνικοῦ ὀφέλους καί ὀργανωτικῆς αὐτονο­μίας καί ὑπερισχύσει τό συλλογικό ὄφελος. Ἐπισημαίνεται λοιπόν ὅτι τό κριτήριο τῆς αὐτονομίας τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων δέν εἶναι αὐστηρά πλέον ὁριζόμενο ἀλλά προσαρμόζεται στίς ἀνάγκες τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων τοῦ 21ου αἰῶνα, μέ στόχο τήν ἀποτελεσματι­κότερη λειτουργία τους καί τή δυνατότητα διεκπεραίωσης δράσεων μεγάλης ἐμβέλειας καί σημασίας γιά τό κοινωνικό σύνολο. Παραμένει πάντα στή διάθεση τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου κάθε Μή Κυβερνητικῆς Ὀργάνωσης νά ἀποφασί­σει μέχρι ποιό σημεῖο θά γίνονται δεκτές οἰκονομικές βοήθειες καί μέχρι ποιό σημεῖο ἡ ὀργάνωση, παρά τά οἰκονομικά βοηθήματα, θά παραμένει αὐτόνομη καί ἀποτελεσματική ὡς πρός τόν καθεστωτικό της στόχο. Ἡ διασταλτική αὐτή ἑρμηνεία τοῦ ὅρου «αὐτόνομη» ἔχει δημιουρ­γήσει ἤδη μεγάλο κύκλο συζητήσεων, κυρίως γύρω ἀπό τόν τρόπο χρηματο­δότησης τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων.

Παραμένει ὅμως ὡς ἀλάθητο κριτήριο τῆς αὐτονομίας τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων, ἡ ἐπίτευξη τοῦ πρωτεύοντος στόχου, τῆς ἐξυπηρέτησης δηλαδή τοῦ συλλογικοῦ καί γενικοῦ συμφέροντος.

Οἱ Μή Κυβερνητικές Ὀργανώσεις δέν ἀντιμετωπίζουν μόνο τό πρόβλημα τοῦ τρόπου χρηματοδότησής τους ἀλλά ἀντιμετωπίζουν, ἐπίσης, πρόσθετα προβλήματα, τά ὁποῖα ἀφοροῦν τή λειτουργία τους. Οἱ Μή Κυβερνητικές Ὀργανώσεις μαστίζονται ἀπό τήν ἔλλειψη ὑποστήριξης καί συμβουλευτικῆς ἀπό τό Κράτος, ἀπό τά προβλήματα συνεργασίας μέ τή διοίκηση, ἀπό τήν ἀνεπάρκεια θεσμικοῦ πλαισίου στήριξης καί ἀκολουθοῦν, τίς δυσκολίες στή δικτύωση καί στό συντονισμό ἐνεργειῶν, καθώς καί ἀπό τήν ἔλλειψη εἰδικευμένου ἀνθρώπινου δυναμικοῦ.

Ὅλα αὐτά τά προβλήματα, πού παρουσιάζονται κατά τή λειτουργία τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων, δέν εἶναι λίγα καί ἀπαιτοῦν καλά ὀργανωμένη δράση γιά νά ἀντιμετωπιστοῦν. Συγκεκριμένα ἀπαιτεῖται α) Ἡ ὀργανωμένη δράση, ἡ ὁποία μπορεῖ νά ἐπικεντρωθεῖ στήν καλύτερη κατάρτιση τοῦ ἀνθρωπίνου δυναμικοῦ τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων, ὥστε νά μποροῦν νά προσφέρουν ἀξιόπιστες λύσεις σέ συγκεκριμένα προβλήματα. β) Ἡ αὔξηση τοῦ βαθμοῦ διαφάνειας τῆς δομῆς καί τῆς λειτουργίας τῆς ὀργάνωσης γιά νά εἶναι ἀξιόπιστες. γ) Ἡ ἐπίτευξη τῆς οἰκονομικῆς ἀνεξαρτησίας ἀπό ἐπίσημους φορεῖς χρηματοδότησης μέ στόχο τήν αὐτονομία στή διαμόρ­φωση πολιτικῶν πρός ὤφελος τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου.

Ἐπιπροσθέτως, ἐνῶ οἱ Μή Κυβερνητικές Ὀργανώσεις ζητοῦν ἀπό τούς κρατικούς καί διακυβερνητικούς θεσμούς νά εἶναι ἀνοικτές καί προσβάσιμες, οἱ ἴδιες συχνά φαίνονται ἀδύναμες νά σταθοῦν στό ὕψος αὐτοῦ τοῦ αἰτήματος. Ἔτσι οἱ ἴδιες οἱ Μή Κυβερνητικές Ὀργανώσεις συχνά εἶναι φειδωλές ὅσον ἀφορᾷ τή δημοσιοποίηση πληροφοριῶν σχετικά μέ τά ὀνόματα, τίς θέσεις καί τά στοιχεῖα ἐπικοινωνίας τῶν στελεχῶν καί τῶν ὑπαλλήλων τους, τίς πηγές καί τή χρήση τῶν πόρων τους, τήν ἐσωτερική καί ἐξωτερική ἀξιολόγηση τοῦ ἔργου τους.

Ἐπιπλέον, δέν εἶναι λίγες καί οἱ Μή Κυβερνητικές Ὀργανώσεις πού δέν λογοδοτοῦν. Στίς περισσότερες ὀργανώσεις, ἡ ἡγεσία δέν εἶναι ἐπίσημα ἐκλεγμένη, οὔτε ἄμεσα ὑπόλογη στά μέλη, τά ὁποῖα σπανίως ἔχουν πλήρη γνώση τῆς ὀργάνωσης καί τῶν δράσεων ἤ δέν συμμετέχουν καί στή διαμόρφωσή τους. Τά ἡγετικά στελέχη τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων ἔχουν στή διάθεσή τους τίς συνδρομές τῶν μελῶν καί ἄλλους οἰκονομικούς πόρους, μέ ἐλάχιστες δεσμεύσεις, καί μποροῦν νά ἰσχυρίζονται ὅτι ἐκπροσωποῦν χιλιάδες ἤ ἑκατομμύρια μέλη, τά ὁποῖα, στήν οὐσία, ἐλάχιστα ἐλέγχουν ὡς ἐκπροσώπους τους.

Τέλος, σημαντικό μειονέκτημα ἀποτελεῖ ἡ αὐξανόμενη ἐξάρτηση τῶν Μή Κυβερνητικῶν Ὀργανώσεων ἀπό τήν κάλυψη τῶν μέσων μαζικῆς ἐνημέρωσης. Ἰδιαίτερα οἱ ἀνθρωπιστικές καί ἀναπτυξιακές μή κυβερνητικές ὀργανώσεις προκειμένου νά προσελκύσουν χρηματοδότηση γιά τά προγράμματά τους, συχνᾶ παρίστανται στίς κρίσεις πού μαγνητίζουν τά ΜΜΕ. Αὐτό ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τήν ἐμπλοκή σέ ἕναν ἀνταγωνισμό μεταξύ τῶν δύο μέ σκοπό τήν ἐξασφάλιση τῆς δημόσιας ὑποστήριξης μέ ἰσχυρό κίνητρο τήν ἐνίσχυση τῶν ἀρνητικῶν εἰδήσεων.

Γιά μία ἀποδοτικότερη προσφορά καί οὐσιαστικότερο ρόλο τῶν Κοινωφελῶν Ἱδτυμάτων, στή σύγχρονη ἑλληνική πραγματικότητα, θεωρῶ ὅτι θά πρέπει νά ἀναπτυχθοῦν ὁρισμένες ἐνέργειες, μέ τίς ὁποῖες οἱ ΜΚΟ ὄχι μόνο θά ἐνισχυθοῦν, προκειμένου νά γίνουν ἀποδοτικότερες κυρίως σέ σχέση πρός τήν κοινωνία.

Ἀπαιτεῖται λοιπόν ἡ ἐξασφάλιση σταθερῶν χρηματοδοτικῶν πόρων, ἡ θέσπιση κανόνων ἠθικῆς, ἡ διαδικτύωση, ἡ πρόσβαση στήν πληροφόρηση, ἡ ἐνίσχυση συνεργασιῶν μέ ἀντίστοιχα ἱδρύματα ἄλλων χωρῶν, ἀφοῦ πλέον ἡ "οἰκουμενικότητα" τῶν κοινωνικῶν, ἀνθρωπιστικῶν καί ἀναπτυξιακῶν προβλημάτων ἀναζητᾶ τίς λύσεις σέ τέτοιου εἴδους συνεργασίας, μέ τήν ἐνίσχυση τοῦ ἐθελοντισμοῦ, τήν ἀξιοποίηση τῶν νέων τεχνολογιῶν καί τήν ἐκπαίδευση σ’ αὐτές.

Ὅλα αὐτά ἀπαιτοῦν ἀφενός τήν ἐνίσχυση τῶν ἐλεγκτικῶν ὀργανισμῶν, ὡς πρός τήν διαχείριση καί ὀρθή ἀξιοποίηση τῶν χρηματοδοτικῶν πόρων, καί ἀφετέρου τήν ἀνάπτυξη τῆς συνεργασίας μέ βάση τήν ἀρχή τῆς «ἐπικουρικότητας» καί τῆς «συμπληρωματικότητας», στά πλαίσια τῆς ἀνταγωνιστικότητας καί τῆς ἀνταποδοτικότητας. Μέσα ἀπό ἕνα σύστημα ἐπαναπροσδιορισμοῦ τοῦ μοντέλου λειτουργίας τους, μέ βάση τόν κλαδικό-ἐξειδικευμένο χαρακτῆρα ἀπασχόλησης, εἶναι ἀνάγκη πλέον τήν σύνδεσή τους μέ τήν ἀγορά ἐργασίας, στά πλαίσια τῆς ζήτησης καί τῆς προσφορᾶς, καί ἡ ἐφαρμογή προγραμμάτων κοινωνικῆς ἀπασχόλησης, μέ στόχο τήν ἔξοδο ἀπό τήν κοινωνική ἀδράνεια.

Τέλος, ἕνας ἄλλος χῶρος ὅπου οἱ ΜΚΟ μποροῦν νά ἀξιοποιηθοῦν οὐσιαστικά καί ἐποικοδομητικά εἶναι ἡ συμμετοχή τους στίς δράσεις γιά τήν ἀντιμετώπιση τοῦ φαινομένου τῆς αὔξησης τῆς ἀνεργείας, μέ ἐνίσχυση τοῦ χώρου τῆς ἐπιχειρηματικότητας καί τῆς ἀπασχόλησης, ὡς καί τήν ἐπιχορήγησή τους ὡς πρός τή δράση τους αὐτή.

Μόνο μέ αὐτή τήν δραστηριοποίηση καί τήν προοπτική τους μποροῦν οἱ ΜΚΟ νά γίνουν ἀποδοτικότερες καί περισσότερο ἀξιόπιστες στήν σύγχρονη ἑλληνική πραγματικότητα καί νά συμβάλλουν στό κοινωνικό σύνολο ἐπ’ ὠφελείᾳ ὁλόκληρης τῆς κοινωνίας.

Σᾶς εὐχαριστῶ.

Νέα & Ανακοινώσεις